Leren › Ouders › De rekentoetsen uitgelegd

Voor ouders

De rekentoetsen op de basisschool uitgelegd

Hoeveel toetsen krijgt je kind eigenlijk op de basisschool, en wat moet je met al die scores en letters? Eerst het goede nieuws: geen enkele rekentoets op de basisschool is een examen waarvoor je kunt zakken. De meeste toetsen laten vooral zien hoe je kind groeit, en helpen de juf of meester bepalen wat het nodig heeft. In deze gids lees je wat er in welke groep gebeurt, wat de uitslagen betekenen en hoe je je kind helpt zonder extra druk. Welke toetsen een school precies gebruikt en wanneer, bepaalt de school voor een deel zelf. Vraag het dus gerust na bij de leerkracht.

Groep 1 en 2: geen toetsen

Kleuters maken geen verplichte toetsen. Elke school bepaalt zelf hoe ze kleuters volgt, meestal door goed te kijken terwijl ze spelen en werken. Kan je kind tot 20 tellen? Ziet het zonder tellen dat er vijf stippen op de dobbelsteen staan? Wat de juf of meester ziet, hoor je bij het oudergesprek. Er valt niets voor te oefenen. In de uitleg over groep 1 en 2 lees je wat kleuters met getallen doen.

Methodetoetsen: na elk blok

Elke school werkt met een rekenmethode: een reeks boeken of een digitaal programma, verdeeld in blokken van een paar weken. Aan het eind van elk blok maken de kinderen een methodetoets over wat er net is geleerd, bijvoorbeeld optellen tot 100 of klokkijken met hele en halve uren. Zo ziet de leerkracht wie de stof al beheerst, wie nog wat extra uitleg nodig heeft en wie wel wat meer uitdaging kan gebruiken. Hoe de uitslag op het rapport komt, verschilt per school: soms als cijfer, soms in woorden als ‘goed’ of ‘voldoende’.

De LVS-toetsen: wat ouders ‘de Cito’ noemen

Elke basisschool moet in groep 3 tot en met 8 een leerlingvolgsysteem (LVS) gebruiken, met erkende toetsen voor taal en rekenen. De school kiest zelf welke toetsen dat zijn en in welke groepen ze worden afgenomen. Op veel scholen maken de kinderen twee keer per jaar zo’n rekentoets: een M-toets (midden) rond januari of februari en een E-toets (eind) rond juni. Op de uitslag zie je dan bijvoorbeeld ‘M4’ (midden groep 4) of ‘E5’ (eind groep 5).

Ouders zeggen vaak ‘de Cito-toetsen’, ook als de school een toets van een andere aanbieder gebruikt, zoals IEP of DIA. Cito’s eigen LVS-toetsen heten tegenwoordig ‘Leerling in beeld’.

Het belangrijkste om te weten: voor een LVS-toets kun je niet zakken. De toetsen laten zien hoe je kind zich over de jaren ontwikkelt. De school gebruikt de uitslagen om de lessen aan te passen, bijvoorbeeld door een groepje kinderen extra instructie te geven of juist meer uitdaging.

Zo lees je de uitslag

• Kijk naar de lijn, niet naar één toets. Iedereen heeft weleens een slechte dag. Zie je over meerdere toetsen een stijgende lijn, dan gaat het goed, ook als één uitslag tegenvalt.
• Niveaus verschillen per toets. Veel ouders kennen nog de niveaus I tot en met V of A tot en met E van Cito. Hoe de uitslag er nu uitziet, verschilt per toets en per school. Vraag de leerkracht wat de score van je kind betekent.
• Bespreek het samen. De leerkracht weet ook hoe je kind in de klas werkt, en dat zegt vaak meer dan één toets.

Groep 8: de doorstroomtoets

In groep 8 maken alle kinderen de doorstroomtoets. Die verving in schooljaar 2023-2024 de oude eindtoets. Lees je ergens over ‘de Cito-eindtoets in april’? Die bestaat dus niet meer: de doorstroomtoets is eerder in het jaar, en de uitslag is er vóór het definitieve schooladvies. In schooljaar 2026-2027 wordt de digitale toets afgenomen tussen 25 januari en 12 februari 2027; binnen die periode kiest de school de dagen. Scholen die de papieren versie gebruiken, nemen die af op 26 en 27 januari.

De toets bestaat uit drie onderdelen: rekenen, lezen en taalverzorging (zoals spelling en interpunctie). De school kiest een toets uit de lijst die de overheid heeft goedgekeurd. Voor dit schooljaar zijn dat er vijf: de Dia-toets, de IEP-doorstroomtoets, de Leerling in beeld doorstroomtoets van Cito, de Route 8-doorstroomtoets en de DOE-toets, de toets van de overheid zelf. De overheid wil op termijn één doorstroomtoets voor alle scholen.

De school krijgt de uitslag uiterlijk 15 maart 2027. Daarin staan twee dingen:

• een toetsadvies: welk type middelbare school bij de uitslag past;
• de referentieniveaus die je kind heeft gehaald voor rekenen, lezen en taalverzorging.

Wat betekenen 1F en 1S?

De referentieniveaus staan in de wet en beschrijven wat kinderen aan het eind van de basisschool zouden moeten kunnen. Voor rekenen zijn er twee:

• 1F (fundamenteel): de basis die bijna elk kind aan het eind van groep 8 zou moeten beheersen;
• 1S (streefniveau): het hogere niveau dat veel kinderen halen.

Op de uitslag staat bij rekenen ‘op weg naar 1F’, ‘1F’ of ‘1S’. Bij lezen en taalverzorging heet het hogere niveau 2F, dus daar zie je ‘1F’ of ‘2F’. ‘Op weg naar 1F’ is geen onvoldoende: het betekent dat je kind de basis nog niet helemaal beheerst, en dat is nuttige informatie voor de middelbare school.

Het schooladvies

Voor ouders van een kind in groep 8 is het schooladvies meestal belangrijker dan de toets zelf. Het advies zegt welk type middelbare school het beste bij je kind past: praktijkonderwijs, vmbo-bb, vmbo-kb, vmbo-gl/tl, havo of vwo, of een combinatie, zoals havo/vwo. De school baseert het advies op hoe je kind zich in de loop der jaren heeft ontwikkeld, in de klas en in de toetsen. Op veel scholen krijg je aan het eind van groep 7 al een eerste indicatie.

Zo ziet het tijdpad eruit in 2027:

• 10 tot en met 31 januari: je krijgt het voorlopige schooladvies, dus vóór de doorstroomtoets;
• uiterlijk 15 maart: de school heeft de uitslag van de doorstroomtoets;
• uiterlijk 24 maart: je krijgt het definitieve schooladvies;
• 25 tot en met 31 maart: je meldt je kind aan bij een middelbare school.

Het advies van de school is leidend. Valt het toetsadvies hoger uit dan het voorlopige advies, dan moet de school het advies verhogen, tenzij dat niet in het belang van je kind is. In dat geval moet de school uitleggen waarom. Valt het toetsadvies lager uit, dan blijft het advies van de school staan: een lagere uitslag verlaagt het advies nooit.

Wat er níet is

• Geen landelijke tafeltoets. De tafels oefent en controleert de leerkracht in de klas en in de methodetoetsen. Volgens de tussendoelen van SLO kennen kinderen aan het eind van groep 4 de tafels van 1, 2, 3, 4, 5 en 10 uit het hoofd, en aan het eind van groep 5 alle tafels tot en met 10. Uit het hoofd betekent: weten dat 7 × 8 = 56, zonder het uit te rekenen. Ideeën vind je bij tafels oefenen.
• Geen eindtoets in april meer. Die is vervangen door de doorstroomtoets in januari en februari.

Zo help je zonder stress

• Maak er niet te veel van. Kinderen kijken hoe jij reageert. Behandel je een toets als een normaal onderdeel van school, dan doet je kind dat ook.
• Liever elke dag een beetje dan stampen in de week voor de toets. Splitsen, de tafels en hoofdrekenen helpen bij elke toets.
• Prijs de inzet, niet de uitslag. ‘Wat goed dat je zo je best hebt gedaan’ helpt meer dan ‘dit keer wil ik een hogere score zien’.
• Zorg voor de basis. Goed slapen, een ontbijt en tijd om te spelen doen meer dan een extra oefenboekje op de avond ervoor.
• Let op spanning. Buikpijn, slecht slapen of ‘ik ga het toch fout doen’ zijn signalen om met je kind te praten, en met de leerkracht. In onze gids over rekenangst lees je hoe je je kind daarbij helpt.

Snelle antwoorden

Wil je de officiële informatie lezen? De Rijksoverheid zet op een rij welke toetsen verplicht zijn op de basisschool, welke doorstroomtoetsen zijn toegestaan en hoe de tijdlijn van het schooladvies in 2027 eruitziet.

Verder lezen